Chwasty w pszenicy konkurują z rośliną uprawną o wodę, światło i składniki pokarmowe, przez co obniżają potencjał plonowania już w fazie krzewienia. Skuteczna ochrona opiera się na rozpoznaniu zachwaszczenia, terminowym zabiegu oraz doborze substancji czynnych do gatunku chwastu i fazy rozwojowej pszenicy.
Jakie chwasty najczęściej zagrażają pszenicy?
Rozpoznanie gatunków przed zabiegiem ma znaczenie większe niż samo wybranie preparatu. Innych rozwiązań wymagają chwasty jednoliścienne, podobne budową do zbóż, a innych chwasty dwuliścienne. Trzeba też uwzględnić ich fazę rozwojową oraz historię pola.
W pszenicy najczęściej spotyka się następujące gatunki:
- Miotła zbożowa – najważniejszy chwast jednoliścienny, szczególnie groźny na stanowiskach z częstą uprawą zbóż. Jej zwalczanie może być utrudnione przez odporność na niektóre mechanizmy działania herbicydów.
- Przytulia czepna – chwast dwuliścienny, który konkuruje z pszenicą i może utrudniać zbiór przy silnym zachwaszczeniu.
- Chaber bławatek – pojawia się często na polach zbożowych, zwłaszcza przy uproszczonym płodozmianie.
- Mak polny – chwast dwuliścienny, którego skuteczność zwalczania zależy od fazy rozwojowej i zastosowanej substancji czynnej.
Podział na chwasty jednoliścienne i dwuliścienne pomaga zawęzić wybór herbicydu. Nie oznacza jednak, że każdy środek działający na jedną grupę zniszczy wszystkie należące do niej gatunki. Decyzję trzeba oprzeć na etykiecie środka, aktualnych zaleceniach ochrony roślin i faktycznym składzie zachwaszczenia.
Zwalczanie jesienne czy wiosenne?
Najlepszy termin zależy od presji chwastów, warunków na polu, przebiegu pogody i możliwości wykonania zabiegu. Ochrona jesienna ogranicza konkurencję od początku wegetacji, natomiast zabieg wiosenny pozwala skorygować zachwaszczenie widoczne po ruszeniu wegetacji.
| Termin | Zalety | Wady i ograniczenia |
|---|---|---|
| Jesień | Wczesne ograniczenie konkurencji, dobre działanie części herbicydów doglebowych i mniejsza presja chwastów w okresie krzewienia. | Wymaga szybkiego rozpoznania problemu, odpowiedniej wilgotności gleby i wykonania zabiegu w dopuszczalnej fazie rozwojowej. |
| Wiosna | Możliwość oceny rzeczywistego zachwaszczenia po zimie i dopasowania zabiegu do obecnych gatunków. | Opóźnienie może zmniejszyć skuteczność, szczególnie przy dużych chwastach. Wiosną trudniej też znaleźć warunki pogodowe odpowiednie do oprysku. |
| Program łączony | Jesienne ograniczenie głównej presji i wiosenna korekta pozostałych chwastów. | Wymaga planowania, przestrzegania zasad rotacji oraz kontroli, czy kolejne zabiegi są dopuszczalne w danej uprawie. |
Jesień często daje przewagę, gdy miotła zbożowa lub inne chwasty pojawiają się masowo. Zabieg wiosenny nie powinien być traktowany jako automatyczne rozwiązanie każdego problemu. Przy dużym opóźnieniu chwasty są bardziej zaawansowane, a pszenica może znajdować się już poza zakresem stosowania wybranego środka.
Jak zaplanować i wykonać zabieg?
Oprysk powinien wynikać z lustracji pola, a nie z kalendarza. Planowanie można przeprowadzić w kilku kolejnych krokach:
- Przejdź pole i określ, jakie gatunki chwastów występują oraz czy zachwaszczenie jest równomierne.
- Oceń fazę rozwojową pszenicy i chwastów w skali BBCH, ponieważ zakres stosowania herbicydu zależy od etykiety konkretnego środka.
- Dobierz substancję czynną lub program zabiegów do rozpoznanych gatunków, bez kierowania się wyłącznie nazwą handlową preparatu.
- Sprawdź aktualną etykietę środka, dawkę, zakres zwalczanych chwastów, ograniczenia oraz wymagania dotyczące następstwa roślin.
- Wykonaj zabieg przy warunkach pogodowych zapewniających pobranie i działanie środka, a po oprysku obserwuj efekt.
Przed wyjazdem opryskiwacza sprawdź najważniejsze parametry:
- Temperatura powietrza mieści się w zakresie dopuszczonym przez etykietę, a rośliny nie są osłabione przez przymrozek, suszę lub gwałtowne ocieplenie.
- Wiatr jest na tyle mały, aby ograniczyć znoszenie cieczy roboczej, lecz nie występuje całkowita cisza sprzyjająca inwersji temperatury.
- Faza rozwojowa pszenicy i chwastów odpowiada zakresowi wskazanemu dla wybranej substancji czynnej.
- Wilgotność gleby jest wystarczająca, szczególnie gdy działanie środka zależy od pobrania przez glebę.
Nie wykonuj oprysku tylko dlatego, że chwasty są widoczne. Jeśli rośliny są w stresie, prognozowany jest silny wiatr, przymrozek lub intensywne opady, skuteczność i bezpieczeństwo zabiegu mogą wyraźnie się pogorszyć.
Przy herbicydach doglebowych susza po zabiegu może ograniczyć ich działanie, ponieważ substancja nie przemieszcza się prawidłowo w wierzchniej warstwie gleby. Z kolei przy środkach nalistnych istotny jest aktywny wzrost chwastów i dostatecznie długi okres bez opadów, zgodnie z wymaganiami etykiety.
Rotacja substancji czynnych a odporność chwastów
Powtarzanie tych samych substancji czynnych lub herbicydów o tym samym mechanizmie działania zwiększa presję selekcyjną. W populacji chwastów mogą pozostać osobniki mniej wrażliwe, które następnie wydają nasiona. Zjawisko jest szczególnie istotne w przypadku miotły zbożowej, zwłaszcza na polach z dużym udziałem zbóż i regularnie powtarzanymi programami ochrony.
Rotacja nie polega na zmianie nazwy handlowej produktu. Należy zmieniać grupy mechanizmu działania, stosować środki zgodnie z etykietą i nie wykonywać kolejnych zabiegów bez uzasadnienia. Pomaga też płodozmian, terminowe niszczenie samosiewów, prawidłowa uprawa gleby i niedopuszczanie do osypywania nasion chwastów.
Jeżeli mimo prawidłowego zabiegu ten sam gatunek pozostaje na placach lub pasach pola, nie zwiększaj samodzielnie dawki. Trzeba sprawdzić warunki wykonania oprysku, możliwe znoszenie cieczy, fazę chwastów i historię stosowanych mechanizmów działania. Przy podejrzeniu odporności na wiele grup chemicznych potrzebna jest konsultacja doradcy ochrony roślin.
Największą przewagę daje wczesne rozpoznanie i terminowy zabieg, a trwałą skuteczność ochrony zapewniają rotacja substancji czynnych oraz łączenie metod chemicznych z dobrą agrotechniką.